Bomen in de wijngaard: Umathums plan heeft geen begroting
Een biologische wijnboer uit Burgenland noemt dit de diepste crisis van de Oostenrijkse wijnbouw en wil tienduizenden bomen tussen de stokken. Kosten noemt hij niet, en een studie uit 2026 wijst de andere kant op.
Josef Umathum, biologisch wijnboer in Frauenkirchen in Burgenland, wil tienduizenden bomen in de wijngaard, in heel Oostenrijk, om de stokken te beschaduwen tegen hitte en droogte. Zijn persbericht noemt geen totaal, geen kosten en niemand die betaalt.
De oproep ging op 5 oktober de deur uit via de Oostenrijkse persdienst OTS van Weingut Umathum. De kop stelt dat de wijnbouw in zijn “grootste crisis” zit. Umathum noemt steeds langere droge perioden, die hij naar eigen zeggen al 20 jaar ziet, naast dalende afzet, nieuwe ziekten en stijgende kosten. De methode die hij voorstelt heet vitiforst: agroforestry toegepast op de wijngaard, met wijnstokken, bomen en struiken op hetzelfde perceel.
Hij past het toe sinds de jaren negentig. Volgens het persbericht begon hij met losse bomen en telt hij nu ruim meer dan 1.000 bomen en struiken tussen zijn stokken, vooral veldesdoorn en mirabel. Hij leidt het bedrijf sinds 1985 en werkt sinds 2005 biodynamisch. Naar zijn eigen schatting komen zulke aanplantingen in de Oostenrijkse wijnbouw “nog niet eens in de promilles” voor.
Een plan dat in tienduizenden bomen wordt uitgedrukt, mist nog één getal: graden.
Wat het plan weglaat
Het persbericht geeft geen landelijk doel behalve “tienduizenden”, geen dichtheid per hectare, geen prijs per boom, geen financieringsbron en geen tijdpad. Het vermeldt geen temperatuur die in zijn eigen wijngaarden is gemeten, met of zonder schaduw. De oproep is gericht aan collega-wijnboeren, niet aan een ministerie. Bij zijn eigen dichtheid staan tienduizenden bomen gelijk aan enkele tientallen bedrijven die zijn beplant zoals het zijne.
De context die hij aanhaalt is gedocumenteerd. Op 10 september schatte de Weinbauverband, de vereniging van wijnbouwers, de oogst van dit jaar op 1,7 miljoen hectoliter, 28 procent onder het gemiddelde van 2021-2025 en de laagste sinds 2010, zoals we schreven over de Oostenrijkse wijnoogst van 2026, cijfers die ook Trend bracht. De ORF meldde in augustus dat de vereniging had overwogen tot 10 miljoen liter onverkoopbare rode wijn te distilleren.
Bomen in de wijngaard: wat onderzoek laat zien
Het bewijs voor schaduw is minder eenduidig dan het persbericht doet voorkomen. Een studie van de Hochschule Geisenheim University, dit jaar gepubliceerd in het tijdschrift OENO One, mat in 2025 wijnstokken op 4, 6 en 18 meter van bomenrijen op drie Duitse locaties. Een van de soorten was veldesdoorn, een van de twee die Umathum het hoogst aanslaat. De stokken het dichtst bij de bomen hadden meer waterstress, met een bladwaterpotentiaal voor zonsopgang van −0,37 MPa op 4 meter tegen −0,14 MPa op 18 meter, en gaven lichtere bessen en lagere opbrengsten. De auteurs concluderen dat de concurrentie om water zwaarder woog dan enig voordeel van schaduw.
Ze noemen ook de grenzen: zes uitgegraven stokken, één bodemtype, een gematigd klimaat. Geisenheim is niet de Seewinkel, en drie decennia bomen in de wijngaard op een biodynamisch bedrijf tellen mee. Maar het blijft de waarneming van één wijnboer, zonder gepubliceerde cijfers. Voordat iemand bomen per tienduizend bestelt, zou het nuttige getal een thermometerstand uit Frauenkirchen zijn.
