Armeense groenten en fruit mogen tolvrij de EU in

Armeense groenten en fruit mogen twee jaar lang zonder invoerheffingen de Europese Unie in: de Raad van de EU keurde op 24 september formeel tijdelijke handelsmaatregelen goed als antwoord op het Russische importverbod. Het pakket dekt zo'n 80 procent van wat Armenië aan de EU verkoopt.

De verordening moet nog worden ondertekend en gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU en treedt de dag daarna in werking. Sommige landbouwproducten zijn alleen binnen tariefcontingenten vrijgesteld, en een vrijwaringsclausule laat Brussel ingrijpen als Armeense import Europese telers schaadt. Het Europees Parlement stemde op 15 september in met 583 stemmen voor en zonder amendementen.

Helen McEntee, de Ierse minister van Buitenlandse Zaken en Handel, zei dat de EU 'haar steun opvoert aan Armenië en zijn bevolking, die ondanks druk van buitenaf duidelijk voor een Europese koers heeft gekozen'. De Raad presenteert de maatregel als steun aan een economie die door de Russische beperkingen is geraakt; de regeling komt bovenop het partnerschapsakkoord (CEPA) dat de handel tussen de EU en Armenië al regelt.

Twee jaar open deuren testen de Armeense logistiek net zo goed als het Armeense fruit.

Armeense groenten en fruit verliezen hun grootste klant

De druk begon eind mei. De Russische fytosanitaire dienst Rosselkhoznadzor beperkte vanaf 30 mei de invoer van Armeense tomaten, komkommers, paprika's, verse kruiden en aardbeien, wegens een groeiend aantal overtredingen. Binnen enkele dagen volgden abrikozen, kersen, pruimen, druiven, appels, aardappelen en gedroogd fruit, en op 12 juni gingen alle Armeense plantaardige producten op slot. Consumentenwaakhond Rospotrebnadzor schortte daarnaast de verkoop van drie wijn- en brandyproducenten op en blokkeerde het mineraalwater Jermuk, weken voor de Armeense parlementsverkiezingen.

De afhankelijkheid was vrijwel volledig. Volgens FreshPlaza nam Rusland in 2025 95 procent van de Armeense export van vers fruit en verse groenten af, goed voor zo'n 133 miljoen euro. Paprika was het groeiproduct: de leveringen aan Rusland stegen van 160.000 euro in 2016 naar 24,5 miljoen euro vorig jaar.

Een tomatenkas op 2000 meter hoogte

Sommige telers kijken al naar het westen. Green Solutions, in 2021 opgericht bij het Sevanmeer, teelt op bijna 2000 meter hoogte 11 hectare kastomaten en wil naar 50 hectare. Mede-eigenaar Hakob Azaryan vertelde FreshPlaza dat het wegvallen van de Russische markt 'een schok voor zo'n jong bedrijf' was. Het bedrijf, met ongeveer 170 medewerkers, richt zich nu op Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk en Zwitserland, en daarnaast op Georgië, Oekraïne en de Golfregio.

Heffingen waren nooit de enige drempel. Transport, koelketencapaciteit en Europese voedselveiligheidsregels maken de EU een lastigere markt dan Rusland was, stelt FreshPlaza, en Armeense tomaten stuiten op gevestigde mediterrane leveranciers, onder wie Marokkaanse telers die in Souss-Massa al met waterschaarste kampen.

Het venster is twee jaar. Voor de abrikoos, waarvan de botanische naam Prunus armeniaca naar Armenië verwijst, wordt de oogst van komende zomer de eerste echte test of de vrucht even makkelijk naar het westen reist als vroeger naar het noorden.